1-      خشمگين ومجادله جو ، تنبل در انجام تکاليف

2-   بي قرار ونا آرام ، کساني که نمي توانند روي صندلي ويا نيمکتشان بنشينند ، درسها وتکاليفشان را به موقع تمام نمي کنند وحواس ساير بچه ها را پرت مي کنند .

3-      دانش اموزاني که زياد غيبت مي کنند وبا افراد ناباب معاشرت دارند.

4-   دانش اموزاني که والدين ثروتمند دارند وآنها هرچه را که فرزندشان بخواهد برايش تهيه مي کنند . اين دانش آموزاندر بسياري از مواقع به آموزگار وساير دانش آموزان احترام نمي گذارند . بسياري از آنها مي توانند بهتر از اين در کلاس ها ظاهر شوند اما به درس ومشق علاقه اي نشان نمي دهند .

5-      دانش اموزان به شدت خجالتي ومنزوي

ويژگي هاي مشترک دانش اموزاني که با اختلالات رفتاري وعاطفي روبرو هستند:

تعريف اختلالات رفتاري وعاطفي : به کودکاني که در بلند مدت يک ياچندمورد از موارد زيردر آنها مصداق داشته باشند مي گوييم که اختلالات رفتاري وعاطفي دارند .

الف: ناتواني در يادگيري که نتوان آن را باعوامل عقلي ، احساسي يا سلامت مرتبط دانست.

ب: ناتواني در برقراري ارتباط رضايت بخش با دوستان همسال وآموزگاران.

ح: رفتارهاي نامناسب در شرايط عادي

د: روحيه ادامه دار افسردگي

ه: ابراز نشانه هاي ترس در ارتبازط با مسائل شخصي يا مدرسه

ونيز کودکاني که با بيماري اسکيزوفرني روبرو هستند .

مفهوم اختلال رفتاري ياعاطفي به معناي آن است که دانش آموز نتواند در مدرسه با توجه به هنجارهاي قوي يافرهنگي رفتاري را به نمايش بگذارد ودر نتيجه روي عملکرد آموزشي او تاثيرنامطلوب برجاي گذارد.

عملکرد هاي آموزشي دربر گيرنده مهارتهاي تحصيلي ، اجتماعي، حرفه اي وشخصي است . اين ناتواني :

الف: نبايد موقتي باشد

ب) در دو موقعيت متفاوت به نمايش گذاشته شود ، يکي  در عملکرد مدرسه وديگري.

ج) با مداخله در امورتحصيلي تغييري در آن داده نشود .

اختلالات عاطفي ورفتاري مي تواند يا ساير ناتواني ها همراه باشند . اين اختلالات مي تواند با اختلالات اسکيزوفرني اختلالات عاطفي واختلالات اضطراب همراه باشد.

کاستي هاي توجه:

       اغلب اوقات دانش آموزاني که اختلالات عاطفي ورفتاري را به نمايش مي گذارند به حواس پرتي ، فعاليت بيش ازاندازه ويا تکانشي بودن متصف مي شوند . به اعتقاد متخصصان وصاحب نظران توجه وتمرکز از مسايل عمده بسياري از دانش آموزان  است . بسياري از دانش آموزان نمي توانند به سخنان آموزگار درسر کلاس گوش بدهند وبه آن توجه داشته باشند . اين دانش آموزان به سرعت به اين نتيجه مي رسند که نمي توانند با آموزگارشان ونيز با دوستانشان کنار بيايند وعلتش اين است که نمي توانند به صحبت هاي آموزگارتوجه کنند وازسوي ديگرنمي توانند حواس ساير دانش آموزاني که در کنار آنها نشسته اند پرت نکنند . کودکاني که با کاستي شديد توجه روبرو هستند ممکن است رفتارهاي عجيب وغريب به نمايش بگذارند که واکنش منفي پدر ومادر ، آموزگاران وهمشاگردي هايشان را به دنبال دارد .

دانش آموزاني که با کاستي توجه روبرو هستند فعاليت هاي حرکتي بيش از اندازه دارند که معمولا کسي آن را زا بچه هايي در ان سن وسال انتظار ندارد . دانش اموزاني که با کاستي توجه روبرو هستند ممکن است نتوانند درس هاي اموزگار را پيگيري کنند ، به نظر مي رسد که انها به درس معلم گوش نمي دهند البته ممکن است به جزئيات درس آموزگار هم بي توجه باشند . اين بچه ها ممکن است به راحتي لوازم واشياء شان را گم کنند ، فراموشکارباشند واز روي بي توجهي اشتباهات متعدد کنند .اغلب اوقات دانش اموزاني که کاستي توجه دارند در خيال فرو مي روند وممکن است انگيزه اي براي تکميل تکاليف درسي نداشته باشند ، از جمله بارزترين نمودهاي کاستي توجه مي توان به جنب وجوش بيش از اندازه وپس از آن به بي توجهي اشاره کرد.

ناکامي در مدرسه:

        کودکان ونوجواناني که با اختلالات رفتاري وعاطفي مواجه هستند معمولا درمدرسه ودر کار ودرس ومشق در مقايسه با ساير دوستانشان ضعيف ظاهر مي شوند . با توجه به مدارک موجود تنها معدودي از دانش اموزاني که با اختلالات رفتاري مواجه هستند در کار وتحصيل موفق اند واغلب در مقايسه باساير دانش اموزان درامتحانات نمرات کمتري مي گيرند . از آنجايي که کودکان ونوجوانهايي که اختلال رفتاري وعاطفي دارند بطور فزاينده ازدوستان وهم سن وسالهايشان در مدرسه ودبيرستان ضعيف تر ظاهر مي شوند ، ممکن است اعتماد به نفسشان خدشه دار شود وعزت نفس نيابند.

پرخاشگري:

        پرخاشگري در پسرها سه برابربيش ازدخترهاست. بسياري از پسرهايي که در کودکي پرخاشگري مي کنند وبه دوستانشان زور مي گويند وپسرهايي که درکودکي اقدامات ظالمانه مي کنندوراه نافرماني را پيش مي گيرند در خطر آن هستند که در بلوغ وبزرگي به پرخاشگري خود ادامه دهند ومخاطراتي براي خود ايجاد کنند . جوانهايي که به اقداماتي از قبيل دزدي يا دروغگويي روي مي آورند ، احتمال اينکه از مدرسه اخراج شوند يا اقدامات خلاف قانون بکنند بيشتر است . در واقع رفتارهاي به شدت پرخاشگرانه و ضد اجتماعي در طول زمان دوام مي آورد و مي تواند در بلوغ و بزرگي دامنگير اشخاص شود . کودکان ضد اجتماعي از سوي دوستان همسال و نرمال پذيرفته نمي شود و به احتمال زياد تا کلاس چهارم و پنجم براي خود دوستاني مشابه خودشان پيدا مي کند

اضطراب و گوشه گيري :

         کودکان و نوجواناني که با اختلالات رفتاري مواجه هستند ممکن است همچنين نشانه هايي از اضطراب و گوشه گيري را به نمايش بگذارند مثلا ممکن است در مواقع و شرايطي که در نظر دوستان و آموزگارانشان کاملا طبيعي است احساس هراس بکنند  . بعضي ديگر نيز ممکن است از درد و بيماري شکايت کنند و يا خواهان توجه پيوسته شوند . بعضي از دانش اموزان هم خجالتي مي شوند ، به راحتي گريه مي کنند و از تماس با دوستان هم سن خود دوري مي ورزند و در کنار اينها به دسته ديگري بر مي خوريم که با ترس هاي غير منطقي که در اصطلاح به آنها « فوبيا » يا هراس هاي رواني مي گويند مواجه گردند . براي مثال دانش آموزاني که فوبياي مدرسه دارند قبل از رفتن به مدرسه هراسان مي شوند و نشانه هايي از قبيل دل به هم خوردگي را به نمايش مي گذارند . با آنکه اضطراب و گوشه گيري دليلي نيست تا بچه ها در سالهاي بعد با مشکل خاصي روبه رو شوند اما اضطراب ،هراس و فوبيا به هر صورت روي رابطه دانش آموز و اطرافيانش تاثير سوء مي گذارد و مانع از تبادلهاي آنها با ديگران مي شود و روي روابط اجتماعي و عمومي آنها اثر نا مساعد مي گذارد .

افسردگي :

پسراني که با مشکلات تحصيلي روبرو مي شوند به احتمال زياد رفتارهاي پرخاشگرانه و ضد اجتماعي به نمايش مي گذارند در حالي که دختراني که با مشکلات تحصيلي مواجه مي گردند بيشتر افسردگي را تجربه مي کنند گرچه افسردگي در دوران کودکي و نوجواني تنها در زمان هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است و افسردگي در دوران کودکي به خوبي تعريف نشده است .

          تخمين زده مي شود که 60% جمعيت کودکان در برنامه هاي تحصيلي ويژه ممکن است سواي ناراحتي هاي ديگر افسردگي هايي را به نمايش بگذارند . دخترها بيش از پسرها در معرض افسردگي قرار مي گيرند نشانه هاي افسردگي و کيفيت آن  با توجه به سن و سال بچه ها تفاوت مي کند مثلا بچه هاي کودکستاني ممکن است افسردگي خود را در حرکتشان نشان دهند و حال آن که بچه هاي بزرگتر اين افسردگي را با رفتارهاي ضد اجتماعي بروز مي دهند . افسردگي مي تواند با کمي عزت نفس و کمي مهارتهاي اجتماعي و حل مسئله ،ناتواني در تنظيم رفتار شخصي براي برخورد با استرس از افکار منفي و برداشت از جهان و از خود نيز درماندگي فراگرفته شده همراه باشد

نشانه  هاي مصرف الکل و استعمال مواد مخدر :

الف : تغيير در عملکرد مدرسه .

1-      کاهش شديد نمرات درسي

2-      انجام ندادن تکاليف درسي

3-      دير آمدن مکرر به کلاس درس

4-      نشستن در رديف آخر کلاس

5-      غيبت هاي مکرر

6-      گم شدن پول

7-      بي نظمي

8-      بي علاقگي به فعاليت هاي فوق برنامه

ب- تغيرات رفتاري

1- کاهش انرژي

2- رفت آمد با دانش آموزي که مي دانيم مواد مخدر يا الکل مصرف مي کند

3- ناراحت شدن سريع ،مشکلات عاطفي ، اندوه و ناخشنودي زياد ،نوسانات روحي

4- منفي بودن بيش از اندازه ،بي انگيزه

5- دروغگويي ،دزدي و عدم صداقت

6- پنهان کاري

7- عصباني شدن هنگامي که با او درباره مصرف الکل يا استعمال مواد مخدر بحث مي شود

8- قرض گرفتن پول

9- صحبت سريع

ج – تغييرات در وضع ظاهر و تغييرات جسماني

1- کاهش و يا افزايش وزن

2- وضع ظاهر نا مرتب

3- بوي الکل ،توتون و غيره

4- چشمان از خون سرخ شده

5- سرفه و سرماخوردگي

6- پوشيدن لباسهايي که با مواد مخدر هم خواني دارد

7- آوردن الکل ،توتون و يا مواد مخدر به مدرسه

ارزيابي دانش آموزاني که با اختلالات رفتاري روبرو هستند :

         کودکاني که با اختلالات رفتاري و عاطفي روبرو هستند در منزل ، جامعه و کلاس درس با مشکلات عديده روبرو مي شوند براي شناسايي و کمک به اين دانش آموزان ، کارکنان مدرسه بايد ابتدا به اقدامي دقيق براي ارزيابي بپردازند .

1-      اسکرين (آزمايش ) کردن

کليه دانش آموزاني که به خدمات آموزشي خاص  احتياج دارند بايد آزمايش و ارزيابي شوند جاي اميدواري است اگر کودکي نيازمند کمک باشد و در اسرع وقت در کارش مداخله شود . مداخله سريع و زود هنگام به آموزگاران کمک مي کند تا بتواند دانش آموز را همچنان در کلاسهاي معمولي نگه دارند در مورد کودکاني که با اختلالات رفتاري مسئله ساز روبرو هستند ،آزمايش موثر مي تواند آموزگار را تشويق کند تا جامع تر و همه جانبه تر اقدام به ارزيابي دسته هاي آموزشي در برخورد با آن دانش آموز بکنند . آزمايش کردن اغلب با استفاده از پرسشنامه ها ،مصاحبه ها و مشاهده مستقيم رفتار صورت گيرد اما آزمايش کردن دشوارتر از آن است که تصور مي کنيد . اغلب مدارس در کار ارزيابي و آزمايش کردن بچه ها اقدامي صورت نمي دهند .

          شناسايي کودکاني که با اختلالات خفيف رفتاري و عاطفي روبرو هستند کار دشواري است زيرا مشرب کودک با مهارتهاي تربيت فرزندان و والدين در هم مي آميزد . به هنگام شناسايي کودکان مسئله دار بايد به زمينه هاي فرهنگي و قومي آنها نيز اشاره کرد . پسرها و نوجوانهاي گروههاي اقليت در مقايسه با دوستان همسالشان بيشتر مورد برسي قرار مي گيرند ممکن است آموزگاران تنها به رفتار دانش آموز در مدرسه توجه کنند و به رفتار کودک در منزل و در کنار پدر و مادرش توجه نکنند .

2) طبقه بندي

         به دنبال تلاش جدي براي کمک به دانش آموزاني که در کلاسها ي درس با اختلالات رفتاري رو به رو هستند به ارزيابي دقيق تري نياز است تا مشخص شود که آيا اين دسته از دانش آموزان به خدمات آموزشي ويژ ه اي احتياج دارند يا نه  بعد مي توان روي بقيه دانش اموزان بررسي کرد تا در صورت امکان طبقه بندي هايي لازم انجام شود بايد به هنگام رسيدگي وطبقه بندي موضوعاتي از قبيل زبان ، فرهنگ يا ناتواني دانش اموز مورد توجه قرار گيرد . بايد به هنگام ارزيابي وطبقه بندي از روش هاي مختلفي استفاده کرد . قبل از ارزيابي پدر، مادر کودک بايد در جريان برنامه قرار گيرند ونيزلازم است به آنها گفته شود که احتمالا فرزندشان در يک دوره آموزشي خاص قرار خواهد گرفت.

نتيجه گيري :

           دانش اموزاني که با اختلالات عاطفي ورفتاري روبروهستند از ويژگي هاي مشترکي برخوردارند از جمله اينها مي توان به کمبود توجه ، عدم موفقيت درمدرسه ، مهارتهاي اجتماعي ضعيف ، پرخاشگري، اضطراب ، گوشه گيري وافسردگي اشاره کرد . اين دانش اموزان چه در کلاسهاي مخصوص درس بخوانند ، چه در کلاسهاي عادي نشانه هاي مشابهي را به نمايش مي گذارند.

بسياري از تغييرات اجتماعي دانش اموزان رادر معرض اختلالات رفتاري وعاطفي قرار مي دهند که از جمله مي توان به فقر، بهره کشي از کودکان قصوروکوتاهي ، بي خانماني ، سوء مصرف مواد ، بيماري ايدزوخشونت اشاره کرد . آموزگاران حساس بايد متوجه اين نکات باشند وبدانند در موقعيتي هستند که مي توانند سبب تغيير واصلاح کودک بشوند .

براي اينکه دانش اموزان با اختلالات عاطفي رفتاري به کلاس هاي ويژه منتقل شوند وبطور جداگانه به آنها آموزش داده شود ، در انتخابشان بايد دقت ويژه مبذول داشت شناسايي زود هنگام وبه موقع اين کودکان سبب مي شود که بتوان آنها را در کلاسهاي معمولي جاي دادورفتارشان را اصلاح کرد .براي شناسايي کودکان با اختلالات رفتاري وعاطفي وروشهاي نتعددي وجود دارد . تهيه چک ليست امتياز دادن، مصاحبه وگزارش خود بچه ها مي تواند بخوبي مورد استفاده قرار بگيرد تا تقسيم بندي ميان دانش آموزان به درستي انجام شود .

منابع وماخذ:

برگرفته از کتاب شيوه هاي آموزش به دانش آموزان خشمگين، بي قرار ، منزوي، افسرده و... (دانش آموزي که اختلالات رفتاري وعاطفي دارند .)

نويسنده: دکتر روت لين ميز

ترجمه وتلخيص : مهدي قره چه داغي

ناشر: انتشارات پيک بهار

چاپ : تهران

تعداد چاپ :2200

فهرست:

دانش آموزاني که اختلالات رفتاري وعاطفي دارند

ويژگي هاي مشترک اين دانش آموزان

1-      کاستي هاي توجه

2-      ناکامي در مدرسه

3-      پرخاشگري

4-      اضطراب وگوشه گيري

5-      افسردگي

6-      نشانه هاي مصرف الکل واستعمال مواد مخدر

ب) ارزيابي دانش آموزاني که با اختلالات رفتاري وعاطفي روبه رو هستند

1- اسکرين کردن

2-طبقه بندي

ج) نتيجه گيري

د)  فهرست منبع وماخذ